• Sunuş: Ataol Behramoğlu
• Önsöz ve Teşekkür
• İLKSÖZ YERİNE: "Deli Mavi" Klibi ve Sepya Rengi Fotoğrafların Düşündürdükleri
• DRAM SANATI ÜZERİNE
  • Tiyatroda Düş Zamanı
  • Tiyatroda Yeni Arayışlar ve Anadolu'nun Kültür Mirası
  • Şaman Ritüelinden Siyah Kalem Resimlerine
  • Doğu'dan Bir Açık Mekân ve Açık Biçim Örneği: Taziye
  • Zıtlıkların Dili: Grotesk
  • Çerçeveli İtalyan Sahne ve Açık Mekân
  • Tiyatro ve Kent Kültürü
  • Tiyatro Eleştirisi Üzerine Düşünceler
  • Post-Modern Eğilimler Üzerine: Söylenecek Sözler Tükendi mi?
  • İletişim Çağı ve Tiyatro Üzerine Bazı Düşünceler
  • Çatalhöyük, Bellek Politikası, Tiyatro
• 20 . YÜZYIL TİYATROSU
  • Bir Tiyatro Dehası: Vsevolod Meyerhold
  • Meyerhold'dan Liubimov'a: 20 . Yüzyıl Tiyatrosunda Bir Çizgi
  • Tiyatroda Laboratuvar Çalışması ve Eugenio Barba
  • Oyuncunun Gizli Sanatı ya da Yeni Bir Dünya Yaratmak
  • Anton Çehov'un Geleceğe Dönük Yüzü
  • Anton Çehov ve Günümüz
  • Çığlık Çığlık Martılar
  • Dario Fo Tiyatrosu ve Karnaval Geleneği
  • Sular Buz Tutarsa / Berliner Ensemble
  • Kimlik Sorunu ve "Öteki"ne Bakış
  • Federico Garcia Lorca: Ruhumuzu Kanatan Ölüm Kamyonları
  • Arthur Miller: Bilge Bir Dostun Ardından
• TÜRK TİYATROSU VE GÜNCEL SORUNLAR
  • Geleceğe Dönük Bir Çift Göz: Muhsin Ertuğrul
  • "İlk Saat İşçisi"ne Mektup
  • Üç Kavuklu: "Dümbüllü", "Kitaplı" ve "Kalemli"
  • Tiyatro Provası, Bruno Ganz, Sumru Yavrucuk
  • Hamlet'i Hiç Hamlet'le Birlikte İzlediniz mi?
  • Kanlı Pazar'dan Bugüne
  • Dünya Tiyatrolar Günü ve Türk Tiyatrosu
  • Tiyatroda Kuşaklararası İlişki
  • Benim Meskenim Dağlardır
  • Bazı İnsanlar Vardır.
  • Şeytan Uçurtması: Mehmet Ulusoy'un Ardından
  • Ustalara Saygı
• MİTOLOJİDEN GÜNÜMÜZE ESTETİK, DİL, SİMGELER...
  • Kozmoloji, Simgeler ve Sanatta Şiirsellik
  • Çünkü Kaos Kozmos'a Gebedir
  • Sesler, Görüntüler, Çağrışımlar
  • Trajik Bir Çağda Trajedisiz Kalmak
  • Ihlara Vadisi'nden İzlenimler
  • Babil Kulesi ve Bireşim Yeteneği
  • Ta-ta-ta-taam: Sanatın Sinyalleri
  • Sanatta Sahicilik: "Ara Uzam"ın Sırrı
• DANS VE BEDEN DİLİ
  • Dans, Bedenin İçindeki Müziği Yakalamaktır
  • Leoparın Dansı
  • İmgelerle İnsan Bedeni Tarihi
  • Pina Bausch'un "İstanbul'u
• SANAT DÜNYASINDA GEZİNTİLER
  • "Sis Zamanı", Angelopulos ve Kornet
  • Ömrümüzün Mayın Tarlasında Yolculuk
  • "Uzak" Çağrışımlar: Kapandaki Farenin İncecik Çığlıkları
  • Çocuk Resimleri, Kurgu ve Yılmaz Güney.
  • Uçurumlar Arasında Kızıla Kesmiş Gecede, 68 'li Bir Kadın: Genevieve Clancy.
  • Gençliğimizin Hasat Ayini
  • El Greco: Uygarlıklar Bireşimi
  • Koreografiden Turhan Selçuk'a: Çizgilerin Grotesk Dansı
• HAMLET'LE DÜŞÜNMEK
  • Hamlet ve Sabahattin Eyüboğlu
  • Olmak ya da Olmamak
  • Ruhundaki Polonius'u Öldürmek
• SON SÖZ YERİNE: Düşlerdeki Mesajlar

SUNUŞ
Ayşe Emel Mesci'yi önce İstanbul Şehir Tiyatrosu'nun genç ve yetenekli oyuncusu olarak, daha sonra da yurtdışındaki sürgün yıllarımızda, onun "Halk Oyuncuları" topluluğunu kurup yönettiği dönemde tanıdım. O sıradaki ortak çalışmalarımız, benim sanat yaşamımın da unutulmayacak anılar arasındadır...
Ayşe Emel Mesci'nin bir tiyatro sanatçısı olarak en belirgin özelliği tutkusudur. Ve bu tutku sadece tiyatro sanatını değil, sanatın tüm alanlarını ve daha da öte, onun tüm yaşamını kapsıyor. Her an devinen, araştıran ve bu devingen, araştırıcı, tutkulu kişiliğiyle çevresindekileri de ateşleyen bir sanat insanı. Onun tiyatro alanında sadece bir uygulayıcı değil, aynı zamanda kuramcı olduğunu biliyordum. Elinizde tuttuğunuz Tiyatroda Düş Zamanı yapıtıyla ise, kuramcılığın da ötesinde düşünür kimliğiyle karşılaşıyoruz.
Anadolu kültür mirasından çağımızın ve günümüzün yeni arayışlarına; çağdaş Türk ve dünya tiyatrosunun yerel ve evrensel sorunlarından sinema, resim, müzik, şiir, yontu ve fotoğraf sanatlarını ilgilendiren sorunlara, "sanat dünyasında" sadece bir "gezinti" değil, bir şölen...
Tiyatroda Düş Zamanı, konunun uzmanlarının da ötesinde bütün sanatseverler için, bir düşünme ve başvuru kaynağı olacak.
Ataol Behramoğlu
Şubat 2006, İstanbul

ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR
Bundan tam yedi yıl önce, 17 Eylül 1999 'da çıkmış Cumhuriyet gazetesindeki ilk yazım. Yeni bir adım, yeni bir ufuk, yeni bir yolculuk.
Ülkenin en eski, Cumhuriyet'le yaşıt ve belli bir geleneği sürdüren yayın organının kültür-sanat sayfalarında on beş günde bir de olsa yazı yazmak, insanın sırtına hem belli bir sorumluluk yüklüyor, hem de inanılmaz bir mutluluk kaynağı oluyor.
Ama benim kişisel tarihimde bütün bunların ötesinde, tam bir dönüm noktası Cumhuriyet... Dara düşmüşken, en zor günümde yanı başımda hissettiğim dost bir el, dost bir soluk, "insan sıcağı"...
Bana bu gazetede yer alma ve yazı ufkuna açılma olanağını veren, her dem derdime ortak bilge dostluğunu asla eksik etmeyen İlhan Selçuk şahsında yazarıyla, çalışanıyla, okuruyla tüm Cumhuriyet ailesine teşekkür ediyorum.
Avrupa'daki sürgün yıllarımın belki de en hareketli, en heyecanlı, en verimli üretim ortaklığını paylaştığım, Mustafa Suphi Destanı'nın yazarı, sürgün dostum, değerli şair Ataol Behramoğlu'na da hem yazılarımdan derlenmiş bu kitaba, ilk kitabıma Cumhuriyet Kitap Kulübü'nün sahip çıkmasında oynadığı rolden hem de yazma inceliğini gösterdiği sunuşta, beni her zamanki şair duyarlığıyla bir cümlede tarif etmesinden ötürü teşekkür ediyorum.
Kitabın hazırlanmasında çok emekleri geçen Zeynep Atayman'a ve özellikle de sevgili eşim Ali Berktay'a teşekkürü bir borç biliyorum.

****
Bu kitabı oluşturacak yazıları seçerken belli bir bütünlük oluşturmalarına ve en azından benim tiyatro bakışımın üzerinde şekillendiği ana temalara göre sınıflandırılabilmelerine dikkat etmeye çalıştım.
"Dram Sanatı Üzerine" bölümünün ilk yazısı, kitaba adını da verdi: Tiyatroda Düş Zamanı. O yazı benim tiyatroda yaklaşık yirmi yıldır süren kültür oluşturma arayışım hakkında fikir verdiği gibi, o yönelişin beslendiği ana kaynaklardan birine, Sevgili Hocam Metin And'a bir teşekkür aslında.
İkinci bölümde, "20. Yüzyıl Tiyatrosu"nda ise bende en çok iz bırakmış, çağdaş tiyatro insanları, yönetmenler ve yazarlarla ilgili yazılar yer alıyor.
"Türk Tiyatrosu ve Güncel Sorunlar" bölümündeki yazılar, kurumsal anlamda Cumhuriyet tiyatrosunun kurucusu olan, değerli hocam Muhsin Ertuğrul başta olmak üzere Türk tiyatrosuna ilişkin anıları, gözlemleri, isimleri gündeme getiriyor.
"Mitolojiden Günümüze Estetik, Dil Simgeler", ilgi alanlarım içinde ağırlıklı bir yer tutan mitolojiden günümüze bakışları, sanat alanındaki çağrışım ve alımlama sorunlarını irdeleyen yazılardan oluşuyor.
"Dans ve Beden Dili" ve "Sanat Dünyasında Gezintiler" bölümlerinde ise tiyatro dışındaki sanat dalları, dans, müzik, sinema, resim, şiir, karikatür üzerine düşünceler, değinmeler, çağrışımlara yer verdim. Tabii bunların arasında dansın ayrı bir yeri var, çünkü o benim ilk göz ağrım.
"Hamlet'le Düşünmek" bölümü ise aslında bu benzersiz oyunun benim yaşamımda tuttuğu yer kadar kapsamlı bir yer alamadı kitapta, ama yine de onu yok sayamadım.
"İlk Söz" ve "Son Söz"de ise varoluşumu belirleyen ailem yer alıyor, birer yazının prizmasından süzülerek... En başta da annem tabii, Necla Mesci... Bana beş yaşımdayken aldırmaya başladığı bale derslerinden itibaren, içimdeki sanatçı kimliğinin şekillenmesinde hiç tartışmasız en belirleyici rolü oynamış insan... Bitmek bilmez çocuksu merakı, okuma açlığı, iyiye ve güzele tutkusu, hayatın her getirdiğini kabullenişindeki mazlumluğu, yumuşaklığı ve cefakârlığı, hepimizi sarıp sarmalayan sevgisiyle annem... Benim en yakınım, canevim, arkadaşım, ilk okuyucum... Sana borçluyum anne, hep borçlu kalacağım...

****
Yazmak bende yeni ufuklar açtı. Çünkü insan yazdığı konu hakkında önceden ne denli bilgi toplayıp plan oluşturursa oluştursun, yazının bir de her şeyden bağımsız ilerleyen özerk süreci var. İnsan yazdıklarının içinden kendine de bakıyor aslında. Usta oyuncunun sahnede kendini dışarıdan izleyebilmesi gibi bir şey... Ama "seyirci'nin varlığını tiyatrodaki kadar doğrudan hissetmiyorsunuz. Doğruyu söylemek gerekirse, ben uzunca bir süre okunduğumu pek aklıma getirmeden yazdım. Ama sonra, yavaş yavaş sizleri hissetmeyi öğrendim. Bir elektronik postayla, bir dost sohbetinde, bir toplantıda söylenen bir cümleyle, cezaevinden gelen bir mektupla, yollanan bir kitapla, bir şiirle varlığınızı duyurdunuz bana. O zaman yazı yazmak paylaşılan bir uğraş olmaya başladı benim için. Yalnızlık geriledi, satırların arasında yüzler belirdi. O yüzden bu kitapta sizlerin de emeği var. Sağolun...
Ayşe Emel Mesci
Şubat 2006, İstanbul

AYŞE EMEL MESCİ
TİYATRODA DÜŞ ZAMANI
Anadolu kültür mirasından, çağımızın ve günümüzün yeni arayışlarına; çağdaş Türk ve dünya tiyatrosunun yerel ve evrensel sorunlarından sinema, resim, müzik, şiir, yontu ve fotoğraf sanatlarını ilgilendiren sorunlara, “sanat dünyasında” sadece bir gezinti değil, bir şölen…
Tiyatroda Düş Zamanı, konunun uzmanlarınında ötesinde, bütün sanatseverlere için bir düşünme ve başvuru kaynağı olacak.
ATAOL BEHRAMOĞLU