• ÖNSÖZ
• PEKİN'E GELİŞ: MAO RESMİNİN ALTINDA BULUŞALIM
• HÜKMETMEK ÇİN SEDDİNE KİMİN HADDİNE
• YASAK ŞEHRİN İMPARATORLARI
• ÇAY COCA-COLA'YA KARŞI
• YAZLIK SARAYDA RESİMLERİN SALTANATI
• TİANANMEN: 40 HEKTARLIK GÖKSEL BARIŞ ALANI
• ŞUNU SÖYLÜYOR BUDA: İÇİNDEKİ KÖTÜLÜKLERİ BUDA
• YERALTINDA SEFERE HAZIR 6 BİN ASKER
• ŞİAN'IN 'GİDİCİ' MÜSLÜMANLARI
• İPEK YOLU: BIR TIRTILIN YAZDIĞI TARİH
• KONFÜÇYÜS'TE MERKEZ ÜS, US
• URUMÇİ (ŞİRİN OTLAK): KERPİÇTEN GÖKDELENE
• TURFAN: ÜZÜM TÜNELLERİNDE TÜRKÇE YARIŞI
• YAR-KÖL'DE ZAMANA YENİLEN TARİH
• DÜNYANIN DENİZE EN UZAK BAŞKENTİ
• KAŞGAR SALONUNDA MAO BALIĞI
• ÇİN COĞRAFYASINDA UÇARKEN: BAĞIRMAK... BAĞ IRMAK
• ŞANGHAY: ÇİN'İN DOĞUSUNDAN BATIYA AÇILAN PENCERE
• BİSİKLETTEN TIR
• ÇİN KOMÜNİST PARTİSI'NİN YENİ IŞLEVİ: PATRON YETİŞTİRMEK!
• ŞANGHAY'DA DÜRİYE'NİN GÜĞÜMLERİ
• SOVYETLER: ÖNCE DEMOKRASİ SONRA EKONOMİ
• ÇİN: HAYIR, ÖNCE EKONOMİ SONRA DEMOKRASİ!
• TÜRKİYE: ÇİN'İN 21. TURİSTİK ÜLKESİ
• HONG KONG YA DA ÇİNGİLTERE
• AYRILIRKEN... KÜP GELELİM KÜP GİDELİM

ÖNSÖZ
Marco Polo'nun Geziler Kitabı'nı okurken, kendisine seslenmiş­tim: "Ben de buralara geleceğim..."
Aslında kitabı okuduğum dönemde, kafamda böyle bir gezi pla­nı yoktu. Ama şu vardı:
Gezmek...
Bir bebek, nasıl bacakları biraz güçlenince hemen yürümek is­ter. Ben de gazeteciliğe başlayınca, ne olup bittiğini merak ettiğim tüm bölgeleri gezmek için çabaladım.
Çin gezisi de böyle bir gezme duygusunun ürünü.
1996'da gezip gördüğüm yerleri derleyip toparladım "Ülkelere Değil, Savaşa Düşmanım" adı altında kitaplaştırdım. İçinde Çin de vardı.
Kitabın baskısı bitti, yeni baskı gündeme geldi...
Gördüm ki, kitap coğrafyalara bölünebilir ve birkaç kitap doğu­rabilir. Zira, kitapta konu ettiğim 17 ülkeyle ilgili haberleri de güncel izlenmesi gereken konular arasında görüyordum. Kitabı taradım, bi­rinci sıraya Çin'i aldım. Çin'e 1994'te yaptığım gezinin ardından bu ülkeyle ilgili gelişmeler de ister istemez gündemimdeydi.
Çin, dünya topraklarının yüzde 6.4'ünü, dünya nüfusunun da yüzde 22'sini oluşturuyor. Bir başka deyişle, yerküremizdeki yakla­şık her 5 kişiden biri Çinli. 1 milyar 300 milyon nüfuslu Çin'in sınır­ları dışında yaşanan Çinli sayısı da 60 milyonun üzerinde.
Bu durum Çin'in nüfusu...
Ya nüfuzu?
Çin, 21. yüzyılın son çeyreğinde bu yönüyle de ayrıca gündeme geldi. Soğuk savaş döneminde, ABD-Batı ile Sovyetler Birliği-Doğu arasındaki dengenin dışında başka bir 3. dünya arayışına giren Çin, 1978'de rota değiştirdi ve farklı bir model benimsedi. Yönetim biçi­minin sosyalizm olduğunu ilan ediyordu ama, bunu güçlendirmek için
kapitalizmden yardım istiyordu. Sistemin tam adını da şöyle koyu­yordu:
Sosyalist piyasa ekonomisi...
Bütün dünya Çin'deki bu deneyimin nasıl sonuçlanacağını me­rakla beklerken, 1980'lerden 2000'lere dek sürekli yüzde 10 dolayın­da büyüme göstermesi, şu görüşü öne çıkardı:
Çin, 2010'da dünyanın bir numaralı ekonomik gücü olacak.
Çin bunu nasıl başardı?
Sorunun yanıtını Çin gezim boyunca aradım. Üst düzey yöneti­cilerden sokaktaki yurttaşa kadar hemen her kesime sordum. Yanıt­lar kitabın içinde!
Nüfuz devam ediyor...
Peki ya tarih?
Çin, dünyanın en eski yazılı kültüre sahip devleti olarak kabul ediliyor. Aynı topraklarda tam 4 bin yıllık yazılı tarihi var. Bunu ir­delerken, sadece "yazılı" olmadığını, sözcüğün başındaki "y" harfi­nin de zaman zaman düştüğünü söyleyebiliriz.
Çin'in tarih-arşiv birikimi sadece ülkenin değil, Asya coğrafya­sında Çin'le bağlantılı her ulusun tarihinin de gün ışığına çıkmasını sağlamış. Tabii, Çinlilerin gözlüğüyle!
Ya Türkler?
Coğrafyasal olarak baktığımızda, Çin bize çok uzak görünüyor. Ama, tarihsel ve kimliksel olarak baktığımızda, uzaklık değişiyor. Yu­karıda sözünü ettiğimiz tarih yazımı bizimle de ilgili. Türklerin tari­hini incelemeye girişip de Çin kaynaklarına başvurmazsanız, bu in­celeme değil eleme olur. Türkler daha çok göçebe devletleri kurduk­ları için tarihleri de edebiyatları da sözlü kalmış. Bunu özlü hale ge­tirmek daha çok Çin kaynaklarına düşmüş.
Çin gezim sırasında sık sık Türklerden izleri de gördüm. Onları da tarih babadan yardım isteyip olabildiğince geniş bir yelpazede ak­tarmaya çalıştım.
Ya uygarlık?
İşin içine yazı ve kâğıt girer de uygarlık olmaz mı? Hem de na­sıl... Çinlilerin 21. yüzyıla ilişkin iddiası şu:
Uygarlık gelini Çin'den yola çıktı. Oradan Asya'yı aşıp Ön As­ya'ya geldi, Akdeniz havzasına taşındı. Oradan Avrupa'ya geçti. Son­ra Amerika'ya ulaştı. Dünya yuvarlaksa yeniden Çin'e döndü.
Çin'le ilgili araştırmalar bir bilim dalı konusu oldu ve şu ad ve­rildi:
Sinoloji...
Avrupa, Çin'e yüzyıllarca "Sin" adını verdi. Durum böyle olun­ca da Çin'le ilgili bilim dalının adı Sinoloji oldu...
Çin'in bugünkü ekonomik gelişimi ile derin uygarlığı nasıl bir­leştirilebilir? Bu bizim değil, Çinli yöneticilerin ve uygarlık tarihçi­lerinin işi.
Ben gözlemlerimi aktarmakla yetindim...
1994'te salt Çin'i görmek, incelemek üzere yaptığım gezinin ar­dından 1995'te de gazetem Cumhuriyet adına resmi bir geziye katıl­dım. Her ikisinin devamında 2000'li yıllara dek, bu ülkede olanları gündemimde tuttum.
Pekin Radyosu'nda çalışmakta olan, Çin'de tanıştığım, dost ol­duğum Kamil Erdoğdu'nun yaşamından, gözlemlerinden de her fır­satta yararlandım.
Yazılı-sözlü kaynakları, gezi boyunca tuttuğum gezi notlarıyla birleştirince ortaya bu kitap çıktı.
Kitabı hangi türe koymalı?
Özü gezi notları...
Ama gezi öncesi ve sonrası da var. Çin'in tarihinden sanatına ka­dar okuduklarım var. Güncel haberlere dayalı arşiv çalışması var. Ser-ver Tanilli'nin, Doğan Avcıoğlu'nun yazdıklarından alıntılar, esinlen­meler var. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sino­loji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Pulat Otkan ve aynı bölümün öğ­retim üyesi Doç. Bülent Okay'ın ders notlarından yararlanmalar var. O zaman geziyle incelemeyi birleştirip şöyle bir tanım üretsek:
Gezinceleme...
Evet evet, tanım yerine oturuyor. Gezi ve incelemenin birleşimi...
Kitabın adına gelince...
Çin'in yakın-uzak tarihine bakınca en çok "uzun yürüyüşlerin" olduğunu görüyoruz. Çin Halk Cumhuriyeti'ni kuran Mao'dan, son­rasında reformlara yönelen liderlere, kâğıdın kullanılışından ülkenin yabancı işgalinden kurtarılışına kadar her alanda "uzun çabalar" har­canmış.
Çin, şimdi de dünyadaki genel değişimi kendi gerçekleriyle örüp, farklı bir model deniyor. Bu da bir başka uzun yürüyüş. Çünkü he­def, 2049'da Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 100. yılında te­mel gelişimini tamamlamış bir ülke olmak...
Bütün bunları toplayıp, şunu söyledik:
Çin'in Uzun Yürüyüşü...
Sözü uzatmayalım, yolumuz uzun... Çin'e yürüyelim...
Mustafa Balbay
Haziran 2002

MUSTAFA BALBAY
ÇİN’İN UZUN YÜRÜYÜŞÜ
Kağıttan pusulaya, ipekten çaya pek çok uygarlık ürünün de ilk kullanıcısı olan Çin, bugün de kendine özgü değişik bir yönetim-ekonomi modeliyle dünya sahnesinde. Çinliler, “Uygarlık gelini Çin’de doğdu, oradan Ön Asya’ya, sonra Avrupaya geçti. Ardından da ABD’ye ulaştı. Dünya yuvarlaksa şimdi Çin’e döndü” diyorlar.
Çin’i binlerce yıl öncesinden bugüne taşıyan değerler neler? Çin’de Türklerden kalan izler var mı? 1 milyar 300 milyon nüfusuyla yeryüzündeki her beş kişiden birini ülkesinde barındıran Çin, yılda yüzde 10’lara varan kalkınma hızını nasıl yakaladı? Marco Polo’nun anlata anlata bitiremediği Çin uygarlığından bugüne neler kaldı? İpek Yolu’nun başladığı yerde bugün neler bitiyor?
Sosyalizmle kapitalizmi birleştirip, kapito-sosyalist bir yönetim modeli oluşturan Çin, ekonomide liberal, demokraside merkezi yapıyı nereye kadar götürebilir? Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Türkler nasıl yaşıyor, onlarla aynı dili nasıl konuşuyoruz?
Çin gezim sırasında bu soruların yanıtlarını aradım. Sözü uzatmayalım, yolumuz uzun. Haydi, Çin’e doğru bir yürüyüş yapalım…