|
| CUMHURİYET ARŞİV GAZETESİ |
|
| | |  |  | | | | | | | | | | | | | | | | | | |  |
|
|
|
Ek Bilgiler:
Kategori: İnceleme
Cumhuriyet Kitapları
Baskı: 1. baskı
Sayfa: 420
ISBN: 975-6747-27-7
|
|
|
|
(Alışverişiniz güvence altında)
|
|
Şimdi, 27 Mayıs'ı anımsayanlara, yaşayanlara, sonradan duyanlara soralım bakalım: ABD'ye ekonomik, askeri, kültürel, mali ve benzeri balomdan sımsıkı bağlı bir ülkede, o ülkenin siyasal iktidarına talip olan bir hareketin oluşumunda esas olarak iç etkenler mi, yoksa dış etkenler mi rol oynamıştı?
ÖNSÖZ
Bu çalışma, yakın tarihimizin dönüm noktalarından biri olan 27 Mayıs Devrimi'ne 40 yıl sonra bir kez daha dikkat çekmeyi olduğu kadar, döneme ilişkin açıklanan diplomatik belgelerin ışığında 27 Mayıs'ın dış ilişkilerine de açıklık getirmeyi amaçlıyor.
27 Mayıs, aradan az buz değil 40 yıl geçmiş olduğuna göre tarih olmuş sayılır. Ancak 27 Mayıs Devrimi'nin çözmek üzere önüne koyduğu olaylar, günümüzde şu ya da bu biçimde, etkilerini hissettiriyor. Bu bakımdan, özellikle "28 Şubat"tan sonra, 27 Mayıs üzerinde yeniden düşünmek, kanımca hepimiz için ufuk açıcı olacaktır.
Bu çalışmada başlıca dayanağım, "hocam ve ağabeyim" Prof. Cemil Oktay oldu. Onun engin hoşgörüsü ve güveni olmasaydı, manevi desteği olmasaydı, böyle bir uğraş içine giremezdim.
Bir dönemi, belgelere dayanarak, elimden geldiğince deşmeye çalıştım. "Başlamak yarı yarıya bitirmekmiş!" Bu çalışmayı, eleştirilerden yararlanarak, derinleştirmeyi arzu ediyorum.
Tüm hataların tek sorumlusunun, bu satırların yazarı olduğunu ayrıca vurgulamaya bilmem gerek var mı?
Cüneyt AKALIN
Kadıköy, Eylül 2000
SUNUŞ
27 Mayıs Müdahalesi çağdaş Türkiye tarihinin en tartışmalı noktalarından biridir. Birçok yazar ve düşünürün "61 Anayasası'nı yaratan demokratik atılım" olarak nitelediği bir olay, öteki yazarlara göre "milli iradeye indirilmiş ağır bir darbe"dir. Bu değerlendirmede, 27 Mayıs'ta ordunun oynadığı rol ve bu rolün niteliğidir esas belirleyici etken.
Ordunun Türk siyasal yaşamında oynadığı rol, tıpkı çok partili demokratik siyasal yaşamın inşası gibi, toplumun üzerinde oydaşlığı, konsensüs içinde olduğu bir konu değildir. Herkes ordunun rolünü, kendine göre, kendi bakış açısına göre yorumlar. Üstelik bu yorumlar döneme göre değişir. Özellikle Türk siyasal seçkinlerinin önemlice bir bölümü, ordunun ağırlığına bakarak, çelişik görüşler savunabilir. Türk entelijensiyası, duruma göre, rüzgâra göre yelken açabilir. Bu yüzden, I. Meşrutiyet, II. Meşrutiyet, Milli Kurtuluş Savaşı ve Ankara hükümeti, Saltanatın kaldırılması, Çok Partili Demokratik Yaşama Geçiş, 27 Mayıs ve 61 Anayasası, 12 Eylül gibi yakın tarihimizin kırılma noktalarında, dönem dönem fikirler çok farklılaşır. 27 Mayıs Hareketi, bu tartışmalı konuların başında yer alır.
Ordunun siyasal yaşamımızdaki ağırlığını ve 50 yılı aşkın bir süredir ağır aksak gelişen çok partili demokratik yaşamın tecrübelerinin ortaya çıkardığı irili ufaklı sorunları dikkate aldığımızda, bu soruya açık-seçik bir yanıt bulabilmenin yaşamsal önemi daha iyi ortaya çıkar.
Konuyu bu nedenle, taşıdığı güncel önem dolayısıyla seçtim. Kendime yeniden bir düşünme ve değerlendirme olanağı yaratmayı kararlaştırdım. Ancak önüme görece alçak gönüllü bir hedef koymak ve daha sağlıklı bir sonuca gidebilmenin olanaklarını yaratmak için, 27 Mayıs'a bir başka açıdan, "dış ilişkiler" açısından bakmayı yeğledim.
Birkaç nedenden dolayı bunun zamanının geldiğine inanıyorum. Tarihsel süreci yaşayıp soğukkanlı bir değerlendirme yapacak kadar uzun bir süre geçti aradan, ikincisi, döneme ilişkin "belgeler"in yayını sürüyor. Şimdi, bu belgelere yabancı arşivlerden çıkan resmi belgeler ekleniyor. ABD, İngiltere, Fransa vb. gibi ülkeler çoğunlukla "30 yıl sonra", elçilerinin merkeze yolladığı resmi raporların "çok gizli" olanlarının dışında kalanları yayımlamaya başladılar. Kapalı kapılar ardında birkaç siyasetçi, asker, diplomat tarafından edilmiş olan sözler, tozlu raflardan çıkarak tarihe ışık tutan belgelere dönüşüyorlar. 27 Mayıs Hareketi'nin sorumlularının, tanıklarının birçoğunun yayımladığı ' Anılar"a eklenen bu belgeler, gerçekten de yakın tarihi yorumlamak ve anlamlandırmak hususunda bize çok değerli bilgiler, ipuçları ve kanıtlar sunuyorlar. Üçüncüsü ise olayın kahramanlarının ya da önemli tanıklarının bir kısmının hâlâ yaşıyor olması. Ülke yönetiminde ve bizatihi 27 Mayıs Olayı'nda görev almış askerlerle ve siyasetçilerle görüşmeler, çok değerli katkılar sağlıyor.
Bu satırlarda yepyeni heyecanlar arayanları hayal kırıklığına uğratmak pahasına, "gizli belgeler"in ortaya çıkardığı gerçeklerin büyük çoğunluğuna kamuoyunun yabancı olmadığını baştan itiraf etmeliyim. Önyargısız tespitler yapabilmiş uzmanların birçok gerçeği önceden kamuoyunun bilgisine sunmuş olduğunu biliyorum.
27 Mayıs'ın dış ilişkilerine ilişkin yapılan ciddi çalışmalarda olaylar hakkında çoğunlukla sağlıklı tespitler yapılmış. Bu cümleden olmak üzere Prof. Oral Sander'in "Türk-Amerikan İlişkileri" adlı yetkin çalışması, o dönemin dış ilişkilerini büyük bir netlikle ortaya koyuyor. A.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi'nce hazırlanmış olan "Olaylarla Türk Dış Politikası" adlı çalışma hâlâ büyük bir boşluğu dolduruyor. Birçok yazar, düşünür de, çıkarsama yoluyla, olaylar hakkında doğru teşhislerde bulunmuş. Bana düşen, belgelere dayanarak, analizi somutlaştırmak ve ayrıntılandırmak olacak, isteyen buna "malumu ilan" da diyebilir. Olsun, belge belgedir. Belge, yalan yanlış iddiaları çürütür.
Bu noktada, belge sözcüğünün altını çizmeliyim. 27 Mayıs Hareketi çok çeşitli senaryoların üretimine açık bir harekettir; özellikle dış ilişkileri açısından. Bu yüzden görüşlerimi, iddialarımı belgelemeye özen gösterdim.
27 Mayıs'ı yaratan ya da şekillendiren "dış ilişkiler"i eşelerken, bir üst soruya, dolaylı da olsa, yanıtlar aramaya çalışacağım: 60'ların dünyasında, ABD'ye ekonomik, askeri, kültürel, mali vb. bakımdan bağımlı bir ülkede, o ülkenin siyasal iktidarına talip olan bir hareketin oluşumunda esas olarak iç etkenler mi rol oynadı, yoksa dış etkenler mi?
Bu soruyu inceltip şu biçime sokabiliriz: Türkiye gibi güçlü bir bağımsızlık ve devlet geleneği olan bir ülkede, dış etkenler belirleyici konuma gelebilir mi? Dahası, Türkiye'nin tarihsel koşullarını dikkate alarak, soruları daha da inceltebiliriz. 27 Mayıs Hareketi, "emperyalizme karşı mücadele" içinde kurulan bir ulus-devletin kendi içine kapanmasına mı yol açtı, yoksa bu devletin dış dünyaya ekonomik, siyasal planda açılmasına mı?
Bu sorulara yanıtlar aramaya çalışacağım. CÜNEYT AKALIN
ASKERLER VE DIŞ GÜÇLER(Amerikan Belgeleriyle 27 Mayıs Olayı)
Bu kitabın başlığına ya da ön kapağına ilgi duyarak, şu anda evirip çevirenlerimiz arasında 27 Mayıs 1960 "müdahalesi"ni hatırlayanlarımız, hatta yaşayanlarımız da vardır, "müdahale"den sonra dünyaya gelenlerimiz de... Tamam da, kuşkusuz hiçbirimiz bu "müdahale"nin Türkiye tarihinin en tartışmalı noktalarından biri olduğunu yadsıyamaz. 40. yılını da geride bıraktığımız bu "müdahale"nin en az tartışılan bölümü, yani 27 Mayıs'ı yaratan ya da biçim veren "dış ilişkilerin" ne olduğu. Bunu da kimse yadsıyamaz. Ünlü gazeteci ve öğretim üyesi Cüneyt Akalın bu konuyu eşeledi. Eşeledi ve ortaya tarihe tutulan yeni bir ışıldak çıktı. Şimdi, 27 Mayıs'ı anımsayanlara, yaşayanlara, sonradan duyanlara soralım bakalım: ABD'ye ekonomik, askeri, kültürel, mali ve benzeri balomdan sımsıkı bağlı bir ülkede, o ülkenin siyasal iktidarına talip olan bir hareketin oluşumunda esas olarak iç etkenler mi, yoksa dış etkenler mi rol oynamıştı? Bu kitabı okumadan lütfen yanıt aramayın ya da n'olur yanıt vermeyin. Hata edersiniz. |
|
BOLİVAR'DAN CHAVEZ'E LATİN AMERİKA
Cüneyt Akalın
|
Cüneyt Akalın; Latin Amerika'daki siyasi gelişmelere "mazlum milletler" açısından bakarken bu uzak kıtanın Mustafa Kemal'i Simon...
Detaylı Bilgi |
15.00
12.75
|
|
|
| AKP'NİN KÜRT AÇMAZI |  |
AKP'nin Kürt açılımı, Türkiye'nin ulusal bütünlüğünün, siyasal birliğinin, 19" temellerinin sor... Detaylı Bilgi |
18.70/ YTL | |
|
|  | | ABDÜLCANBAZ Turhan Selçuk'tan İnsan Manzaraları |  | | Çizgiroman, çizgi ve yazının bir arada olduğu, kolay okunur ve anlaşılır evrensel bir tür. Türkiye’deki en uzun soluklu ... Detaylı Bilgi |
8.50/ YTL | |
|
|
YÖN'ÜN DEVRİMİ DEVRİM'İN YÖNÜ
Muzaffer Ayhan Kara |  | | 9 Mart ve onun üzerine gelerek ezen 12 Mart... Türkiye'nin yakın siyasal tarihindeki sancılı yıllara, 1968'lerden 1972'lere, dönemin ... Detaylı Bilgi |
13.60/ YTL | |
|
| | BATI'NIN YENİ TÜRKİYE POLİTİKASI
Erol Manisalı |  | | Bu kitap Batı'nın yeni Türkiye politikasını hem Batı açısından hem de Türkiye'deki destek ve tepkiler açısından ele almaktadır... Detaylı Bilgi |
11.05/ YTL | |
|
|
AYDINLIK AŞKIYLA
Öner Yağcı |  | Aydınlık Aşkıyla, yaşamlanyla ülkemize değer katan büyük aydınlarımızı bir kez daha anıyor. Aydınlanma savaşımımızın temellerini anlatı...
Detaylı Bilgi |
15.00/12.75 | |
|
| | SİVAS'I UNUTMAK
Öner Yağcı |  | Sivas'ı unutma hakkımız var mı? Bence yok. Eğer unutmazsak yaşamı hak ederiz. Unutma diyor haritalardan Sivas. Unutma diyor mezarlıklar, çocukl...
Detaylı Bilgi |
12.00/10.20 | |
|
|
|
Tarih secin...
| |
Şimdi, 27 Mayıs'ı anımsayanlara, yaşayanlara, sonradan duyanlara soralım bakalım: ABD'ye ekonomik, askeri, kültürel, mali ve benzeri balomdan sımsıkı bağlı bir ülkede, o ülkenin siyasal iktidarına talip olan bir hareketin oluşumunda esas olarak iç etkenler mi, yoksa dış et...
