1. DEMOKRASİNİN ANLAMI
   • Demokrasinin kaynakları
   • Demokrasinin evrenselliği ve ilkeleri
   • Çağdaş gelişmelerin öğrettiği
2. ÇAĞDAŞ TARİHİMİZİN MİRASI
   • Türkiye'de "Aydınlanma" gerçeği
   • Bağımsız ve demokratik toplum
   • Laik toplum
   • Bür kültür devriminin boyutları
   • Demokrat Parti ile başlmayan
3. DEVRİMLE KARŞIDEVRİM ARASINDA
   • 27 Mayıs'ın anlamı
   • 12 Mart'tan 12 Eylül'e
   • 12 EylüTün amacı
   • Koalisyon çalkantıları arasında
   • 3 Kasım 2002 seçimlerinin anlamı
4. "1982 ANAYASASI" DENEN BELGE
   • Anayasa deyince
   • "1982 Anayasası"m kimler hazırladı? Nasıl hazırladı?
   • Nasır bir iktidar anlayışı ve özgürlük düzeni?
   • Yeni bir anayasada uzlaşmak
   • İki karadelik: Siyasal partiler ve seçim yasaları
5. NASIL BİR İKTİSADÎ VE SOSYAL REFORM?
   • Rakamlar ve gerçekler
   • Varoşlar, sınıflar, bölgeler
   • Yol üstündeki engeller
   • AKP iktidarı ve reform
   • "Kalabalıklaşan Türkiye" gerçeği
6. EĞİTİM VE DEMOKRASİ
   • Eğitim düzenimiz A'dan Z'ye bozuktur
   • Bir ileri adım: 8 yıllık temel eğitim
   • Yöntem sorununu çözmek
   • Nasıl bir üniversite istiyoruz?
   • Bir kanayan yara: Çocuk hakları
7. KADIN VE DEMOKRASİ
   • Bir bitmeyen kavgada
   • Sorunlar arasında
   • Kadının politikadaki yeri
8. KÜRT SORUNUNU KAVRAMAK
   • Niçin Kürt sorunu?
   • Kürt sorunu nasıl çözülür?
   • Kürt politikamız gözden geçirilmeli!
9. ORDUNUN YERİ
   • "Milli ordu" ve Türk ordusu
   • Ordu, kapitalizm ve eğitim
   • Sivil iktidar-askerî otorite ilişkileri
10. DEMOKRASİMİZİN DOSTLARI VE DÜŞMANLARI
    • Dış politika ve demokrasi
    • AKP nasıl bir gelecek vaat ediyor?
    • Sol'un yeteneği ve CHP
    • Faşizmin ayak sesleri mi?
    • Aydınlar ve medya

• Bitirirken
• Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?
• Genel Kaynakça
• Kişiler Ve Kavramlar Dizini

ÖNSÖZ
Bu kitap, ilk kez 1987 Ekimi'nde yayımlandığında, Türki­ye, tarihinde pek az gördüğü bir bunalımı; iktisadî, sosyal ve siyasal derin bir bunalımı yaşıyordu. Özellikle 12 Eylül 1980'den beri, toplumun en karanlık güçleri iktidardaydı; gericilik, nere­deyse bütün köşebaşlarını tutmuştu. Ülkemizde 200 yıla yakla­şan "Aydınlanma" hareketimizin, başta laiklik olmak üzere, tüm kazanımlarına reddiye çıkarılmış, toplumun ileriye dönük yürüyüşünün önüne ağır barikatlar kurulmuştu. Devletin ulus­lararası saygınlığı ise hemen hemen yok gibiydi.
Yıkılanlar arasında demokrasi de vardı: 1961 Anayasa­sı'nın -görece de olsa- kurduğu, özgürlükten yana güçlerin de yaşama geçirmek istedikleri demokrasinin tüm kural ve kurum­ları yerle bir edilmişti. "1982 Anayasası" ile topluma bir deli gömleği giydirilmiş; emeğin hakları çiğnenmiş; özgür düşünce horlanmış; birey hiçe sayılmış; üniversite yok edilmiş; gençlik, giderek kitleler, siyasal yaşamın dışına atılarak toplumun diri güçleri karanlığın sultası altına sokulmak istenmişti.
Kitabımız, bir yangın ya da deprem sonrası "hasar raporu" gibiydi. O ortamda bile, ileriye dönük yolları açmak istemiş; okurlarını, en azından uyarmıştı. Ondan olacak, gizli-açık ya­saklamalara da uğramıştı kitap.
Bugün, baştan aşağıya yeniden yazılmış olarak, okurları­nın karşısına çıkıyor. "Yeniden yazılmış olarak"; çünkü aradan geçen on altı yıl boyunca çok şey değişmişti. Özellikle, 90'lı yıl­ların başındaki büyük yıkılışların arkasından, dünyanın "çift kutupluluktan tek kutupluluğa" geçişi ile "yeni dünya düze­ninin önü daha da açılmış; "yeni liberalizm" şarlatanlığı ile -tersinden okunan- bir "küreselleşme", kavramlarla istediği gi­bi oynayarak, gözler önüne bir duman perdesi çekmişti. Bunu bugün de yapıyor; ne var ki, o perde ağır ağır kalkıyor, ama el atıp kaldırmak ve kavramları da yerli yerine oturtmak gereki­yordu.
Türkiye'de bunalımlar sürse, toplum bir yolsuzluklar ba­taklığına sürüklenmiş de olsa, demokrasiyi yeniden kurma çabası da eksik değildi; içeriden ve dışarıdan kuşatılmış bir ülke­de, bu çaba, ne denli engellerle ve -AKP'nin iktidara gelmesi gi­bi- tersliklerle karşılaşırsa karşılaşsın, gitgide yoğunlaşıyor da.
Ona da omuz vermek gerekiyordu.
İşte, böyle bir ortamda, sorunları sergilerken ilkeleri hatır­latmak; temel doğrulara dikkatleri çekip topluma ileriye dönük aydınlık bir tasarıyı tekrar sunmaktan daha doğru ne olabilirdi?
Kitabımızın yeni basısı bu misyonla yüklüdür.
İlk basımı sunarken söylediklerimizi tekrarlayarak sözleri­mizi bitirelim: Tarihin manivelasını -geçici de olsa- tersine çevirmek güçtür; Türkiye'de daha da güçtür. Şimdi ne denli dağı­nık görünürlerse görünsünler, ülkemizde aydınlığın sahipleri vardır. Aklın ve bilimin tek yol gösterici olduğuna inanan; laik­likten, kadın haklarından, emekten ve düşünce özgürlüğünden yana olan insanlar, yani gerçekten demokrat kişiler, halkın dos­tu kalemler ve politikacılar, yıkıntılar arasında demokrasinin yapısını yeniden kurmanın aranışı, giderek kavgası içindedirler. Karanlık güçlerin tüm engellerine ve oyunlarına karşın, gelece­ğe uzanan yollar açılmak isteniyor.
Ve yollar açılacak.
Aydınlığa yürüyecektir Türkiye; hiçbir karşı güç de bu yü­rüyüşü durduramayacaktır!..
Strasbourg, 4 Ağustos 2003
Server Tanilli

SERVER TANİLLİ
NASIL BİR DEMOKRASİ İSTİYORUZ?
Demokrasi, hızlı bir yayılış içinde dünyada; onunla yarışır başka bir yönetim biçimi de yok; tek referans o! Bizimse, bir yarım yüzyılı aşkın süredir gündemimizde; onun kavgasını yapıyoruz.
Nasıl bir demokrasi istiyoruz?
Halka, toplumu yönetecek olanları belirleme olanağı sağlayan sıradan bir seçim oyunu mudur demokrasi; yoksa, ondan da önce, siyaset arenasında gerçek bir fikir özgürlüğünün örgütlenişi mi? Demokrasi, yurttaşları temel hak ve özgürlüklerle donatmanın arkasındadır; hayvan haklarını da içerecek midir bu? Sadece bir tartışma platformu mudur demokrasi; yoksa, daha da genişliğine, toplumun ve doğanın nimetleri kadar güzelliklerini de adilce bölüşme düzeni mi? Demokrasi, günümüzde evrensel bir değer olup çıkmışsa, toplumları ve dünyayı daha insanca kılmada yol açtığı umutlar yüzünden değil mi bu?
Bu kitap, çağımızın gerçeklerinin yanı sıra, 200 yıla yaklaşan "Aydınlanma" hareketimizin verilerinden yola çıkarak bu sorulara eğiliyor; Türkiye'de demokrasinin yeniden kurulması kavgasında, temel doğruların altını bir kez daha çizerken, kendimize özgü sorunlarımızı da belirtiyor.