• GİRİŞ

• OLIVER STONE

• ZHANG MING
• BEKLERKEN

• JOHAN BLIGNAU
• BEYAZ PERDEDE SİYAH ÖYKÜLER

• PARK KWANG-SU
• BİR TEK KIVILCIMIN GÜCÜ

• ADOOR GOPALAKRISHNAN
• ESTETİK BİR POLİTİKA

• PETER GREENAWAY
• SİNEMANIN GELECEĞİ CD-ROM, İNTERNET

• ABBAS KlAROSTAMI
• HER FİLMİM BİR TEK FİLMİN BİR PARÇASI
• MOHSEN MAKHMALBAF
• GERİLLANIN SANATÇI OLARAK PORTRESİ
• MOHSEN MAKHMALBAF: TAKE TWO

• BERNARDO BERTOLUCCI
• BUGÜNÜN GENÇLİĞİNİ TANIMAK İSTEDİM

• KORE-EDA HlRAKAZU
• MABOROSİ, YA DA ÇEKİCİ SANRILAR
• NAGISA OSHIMA
• ÇELİŞMELERLE DEĞİŞEN TOPLUMDA SİNEMA

• RACHID NOUGMANOV
• ÖZGÜRLÜĞÜN BEDELİ

• CENGİZ AYTMATOV
• CENGİZ AYTMATOV'LA POLİTİKADAN SİNEMAYA

• FERNANDO PEREZ
• HELLO, HEMİNGWAY
• Fernando Perez- İkinci Bölüm

• JORGE FONS
• MUCİZELER SOKAĞI'NDA KAYBOLMAK

• KRZYSTOF ZANUSSI
• YEPYENİ BİR AVRUPA'YA DOĞRU

• SERGE BODROV
• ÖZGÜRLÜK CENNET MİDİR?

• ERDEN KIRAL
• SÜRGÜNDE HESAPLAŞMAKTAN YANAYIMDIR
• KAMERANIN ÖBÜR YÜZÜ
• ALİ ÖZGENTÜRK
• SİNEMADA SAMİMİYET VE ZEKADAN YANAYIM

• SORITIS GORITRAS
• KOMŞU ÜLKELER, BENZER SORUNLAR

• ÖZGEÇMİŞ

GİRİŞ
Sinemanın kişisel bir tutku olduğuna inanıyorum. Karanlık salona sevgilinizle girseniz bile, filmi baştan sona el ele, diz dize izleseniz bile, birlikte gülüp birlikte göz yaşı dökseniz bile, kişisel bir yolculuktur çıktığınız. Kaç kez, bir filmi sonradan anımsarken arkadaşlarınızla çelişkiye düşmüşsünüzdür ayrıntıların farklılığı nedeniyle. Bana 'Amar-cord' dediler mi pamuk topları uçuşur havada. Oysa birgün bir Hintli dostum o filmden hiç anımsayamadığım bir görüntüyü anlattı heyecanla. Farklı görüntüler alıntılamak için evrenin uzak köşelerinden gelmek de gerekmez. Kimsenin algıladığı görüntünün bir başkasınınkine benzeyemeyeceği bir gerçektir. Görüntü gözlerimizden ötelerde bir yerde biçimlenir çünkü ve herkes kendi deneyimlerini, duygularını getirir algılama olayına. Bu gerçekte bir kitap okurken de böyledir.
İşin ilginç yanı, özel bir kitap okuduktan sonra olduğu gibi etkileyici bir filmden çıkınca da birileriyle paylaşmak isteriz bu deneyimi. 'Gidenler gitmeyenlere anlatsın'dan öte bir eylemdir bu. Öykücü seçim yapar, filmin onu etkileyen yanlarını, kimi abartarak kimi ballandırarak anlatır. Bazen kendini anlatmak isteyip de bunu zor bulduğunda bir filmi anlatırken kendini anlatır. İşte paylaşma eyleminin de böyle katmerleri vardır.
Yönetmen de bir film yaptığında bir şeyleri birileriyle paylaşmak ister. 'Kendim için film yaptım,' diyenlerin sayısı kabarık olsa bile. Kafasındaki görüntüleri dışa vurarak bir yerlere varmaya çalışır o da. Ve bir yönetmeni en mutlu kılan -ödüller, gişe rekorları bir yana- anlatmak istediklerinin bir yerlerde birilerine ulaşabilmesidir. Hiç değilse bu kitaba katkıda bulunan yönetmenler için bu böyledir.
Sinema dünyasında çıktığım yolculukta yüzlerce yönetmen eşlik etti bana. Bu kitabı içeren bir avuç söyleşi de kişisel bir seçimdir. 'Daha ünlü Zhang Yimou varken niye Zhang Ming'i seçtin? 'Neden Fransız, ya da Alman sinemasını es geçtin?' 'Neden Asya sinemasına ağırlık verdin?' gibi olası sorulara verebileceğim yanıt budur.
Görüşlerini, deneyimlerini, duygularını benimle paylaşan yönetmenler dünyanın başka başka köşelerinden geldi. Oysa kitaba bir bütün olarak bakıldığında birbirini yakından tanımayan yönetmenlerin bile bazı görüşleri paylaşması çok ilginç. Örneğin Peter Greenaway'in sinemanın geleceği üzerine görüşleri ile Ali Özgentürk'ünküler arasında benzerlikler var. Kazak Rachid Nougmanov'un söz ettiği Japon 'hiçlik' kavramını, bir kaç yıl sonra İran'lı Abbas Kiarostami yineliyor 'haiku' örnekleriyle. Özgürlük savaşımını sanatının en önemli amaçlarından sayan Oliver Stone, 'Özgürlük üzerine en üstün bildiri 'Yol' filmi ile Yılmaz Güney'den gelmiştir,' diyor. Özgürlüğüne yeni kavuşan Sovyet Bloku yönetmenlerinin yeni konumlarını değerlendirmeleri de ayrıca ilginç. Güney Afrikalı Johan Blignaut, Güney Koreli Park Kwang-su, İtalyan Bernardo Bertolucci, Meksikalı Jorge Fons, Polonya'lı Krzystof Zanussi, Yunan Sotoris Goritsas, bizlerden Erden Kıral, Ali Özgentürk bir noktada birleşiyor: Hollyvvood sineması milli sinemaların başındaki en büyük belâdır. Sinemanın olduğu kadar milletin de kimliğini yok olmak tehlikesi ile karşı karşıya bırakmaktadır. Bu belâya karşı verilebilecek savaşım konusunda ise ayrı ayrı öneriler geliyor değişik yönetmenlerden.
Aynı ülkeden değişik kuşakların sinema görüşleri de ilginç bir konuydu benim için. Örneğin Oshima ile Kore-Eda gibi aralarında bir değil iki kuşak farkı olan iki yönetmenden çok şey öğrenebildim Japon sineması ve beklentileri üzerine.
Kitapta yer alan yönetmenlerin hepsinin erkek olması düşündürdü beni. Feminizmin sesini duyurduğundan bu yana otuz yıl geçmiş olsa bile kadınların büyük bir çoğunluğu kameranın arkasında değil, önünde ne yazık ki. Özellikle bu derlemenin ağırlık verdiği ülkelerde. Kadın yönetmenlere az rastlanan İran'dan yapıtlarını çok beyendiğim Rakhshan Bani-Etemad'ın, jüri üyesi olduğu Locarno'da söyleşi önerimi geri çevirmesi de üzüntü verici bir olaydı. (Le Monde Diplomatique gibi İran'da onaylanmayan bir yayın organından gelmem nedeniyle 'korktuğunu' söyledi çevresindekiler.) İlerde başka bir kitapta bu boşluğu doldurabileceğimi umut ediyorum.
Katılan yönetmenlerin önemli bir bölümünün genç olması ise yüzüncü yıldönümünü geride bırakan sinemanın geleceğinden kaygılanmaya hiç gerek olmadığının bir kanıtı.
Onca yönetmenin içinde ünlü bir yazarın bulunmasını ilk bakışta yadsıyanlara yanıtım şudur: Cengiz Aytmatov kamerayı hiçbir kez eline almamışsa da sinemaya en az bir yönetmen kadar katkıda bulunmuştur kariyeri boyunca ve bulunmaktadır da. Sinemacılar Sendikasının başkanı olarak görev almış, senaryolar yazmış, romanlarının sinemaya uygulanmasına karşı hiçbir kez bencillik göstermemiştir. Kırgız sineması kadar dünya sineması da ona çok şey borçludur.
Filmini izleyiciye sunarken ayrıntılara girmekten kaçınan yönetmenlerin dediği gibi daha fazla konuşmak istemiyorum henüz tanışmadığınız bir yapıt üzerine.
Kişisel sinema tutkumu sizinle paylaşmak dileğiyle, iyi yolculuklar.
Gönül Dönmez-Colin
Nisan 1998

GÖNÜL DÖNMEZ COLİN
PAYLAŞILAN TUTKU SİNEMA
Gönül Dönmez Colin kişisel tutkusunu, tüm sinema tutkunlarıyla paylaşmak isteyen bir kişilik. Önce sinema dünyasındaki yüzlerce yönetmen eşliğinde, kendince bir yolculuğa çıkıyor. Sonra bu yüzlerce yönetmenden "bir avuç söyleşi" üretiyor. Dünyanın başka başka köşelerinden gelmiş yönetmenlerin kimi zaman paylaştıkları, kimi zaman ayrı düştükleri görüşler, deneyimler, duygular... Sinema adına gerçekten "lezzetli" ve de alınması gerekli bir kitap. Sadece alınması mı? Elbette hayır. Bu kitabı alın, (ister evde, ister seyahatte) bir rahat koltuğa oturun. Göreceksiniz ki, bir süre sonra içinizdeki koskocaman sinemanın başlama zili çalacak, hem de uzuuun uzuuun. Başlayın sayfaları çevirmeye.
Haydi size iyi seyirler...